Linux sistemlerde program kurulumu üzerine

[CaLViN]

Öncelikle linux üzerinde program kurulumunun windows gibi olmadigini, next next seklinde adlandirilan klasik bir uygulamadan söz edilemeyecegini buna ragmen makaleyi okuduktan sonra windows kadar kolay ve ondan daha cesitli ve zevkli kurulum asamalarinin olduguna bereber taniklik edecegiz ve programlari yüklerken dahi programlar üzerindeki kontrol gücünüzün fazlaligi sizi sasirtacak. O nedenle cogu kullanicinin baslarken yaptigi hataya düsmeyelim ve kolay degildir, zordur gibi ön yargilari bir kenara birakalim.

Temel olarak linux isletim sisteminde program kurmanin 5 yöntemi vardir. Bu yöntemleri teker teker incelemeye calisip size linuxu daha da yakindan tanitacagiz.


1-) Konsol üzerinden program depolarini kullanarak program kurma.
2-) Masaüstü grafik arayüzü ile program depolarini kullanarak program kurma.
3-) CVS* araciligi ile konsol kullanarak program kurma.
4-) Kaynak kodunu kullanaka program kuma.
5-) Kaynak kodundan hazirlanmis dagatima özel program paketlerine kullanarak program kurma.

* CVS : Bir program deposudur ancak linux dagatimi degilde, programin kendi sitesinde bulunan bir depodur ve sadec o program icin hazirlanmistir.

1-) Konsol üzerinden program depolarini kullanarak program kurma.

Her linux dagatiminin, programlari bünyesinde barindirdigi ve sizin icin bir program ve güncelleme deposu olarak kullandigi depolari bulunmaktadir. Konsol araciligi ile bu programlari depolardan indirip bilgisayariniza otomatik olarak kurabilir hatta isletim sisteminizi tipki windows automatic update gibi güncelleyebilirsiniz. Ayrica programlar depolardan kurulurken programin dogru islemesi icin gerekli olan diger bazi bilesenlerde bu islemler sonucu otomatik olarak bilgisayariniza indirilir ve kurulur.

Her linux dagatiminin depolarina ulasmanin kendine has bir komutu vardir.

Örn;

yum (redhat fedora)
apt (debian ubuntu)

Bu komutlari dagatiminiza göre konsola yazarak, dilediginiz programi ve gerekli bilesenlerini bilgisayariniza indirip otmatik olarak kurulmasini saglayabilirsiniz.

Örn:

yum install programadi

Bu komut, dagatiminizin rehhat, fedora, centos ya da hangisi ise ona göre kendi deposunda önce arama yapmasini ve daha sonra buludugu diger bilesenlerle birlikte programin sisteminize otokatik olarak yüklenmesine saglayacaktir

Burada alti cizilmesi gereken nokta her dagatimin, kendi deposuna ulasmak icin bir komut kullandigi ve bu komutunda dagatimdan dagatima degistigidir. Bu nedenle sizde kendi dagatiminiza ait komutu bulmalisiniz.

2-) Masaüstü grafik arayüzü ile program depolarini kullanarak program kurma.

Bu yöntem özellikle windows kullanirken linuxe gecen kullanicilar icin bir kolaylik saglamaktadir. Burada her dagatimin, programlari kendi depolarindan indirmeyi ve windows gibi next next seklinde olmasada yine kolay bir sekilde kurmasini saglayan kullanici arayüzüne sahip bir program yöneticisi vardir.

Suse - YAST gibi.

3-) CVS* araciligi ile konsol kullanarak program kurma.

Buradaki islem birinci islemle aynidir aralarindaki fark birinci islemde kullanilan depo bir linux dagatimininken, bu islemde kullanilan depo sadece yüklemek istediginiz programindir ve sadece onu yükleyebilirsiniz.

Bunun icin konsola program saglayicisinin size verdigi komutlari yazmaniz gerekmektedir.

Örn;

cvs -d:pserver:anonymous@cvs.******:/cvsroot/*** login
cvs -z3 -d:pserver:anonymous@cvs.**********:/cvsroot/****

Bu komutlari sizin yazmaniza gerek yoktur, bunlar size program saglayicisi tarafindan verilir ve sizde gerekli diger kolay basamaklari (readme.txt belgelerindedir genelde) uygulayarak programi sisteme yüklersiniz ancak gerekli olan bilesenler birinci yöntemdekinin tersine yüklenmeyecektir daha önceden bu bilesenler* programin dogru calismasi icin gereklidir ve yüklenmis olmalidir.

*simdiye kadar sürekli bilesenlerden bahsettik fakat bilesen demekle neyi kastediyorum, bunu biraz daha aciklamam gerektigini düsünüyorum, bir program kurulurken o programin düzgün calismasi icin ek bazi programlara ihtiyac olabilir, bu gerekli programlar o programin bileseni olarak adlandirilirlar. Bir program bilesene ihtiyac duyabilirde duymayabilirde, eger bir bilesene ihtiyac duyuyorsa program sayfasinda bu size önceden belirtilir o nedenle endise etmeyin lütfen.

4-) Kaynak kodunu kullanaka program kuma.

En temel ancak en karisik denilen kullanicilarin ve özellikle yeni baslayanlari linuxden ‘ne kadar karisikmis’ dedirterek sogutan program kurma sistemi. Ancak o kadar zor degil hatta hic zor degil, 3 kücük madde ve bu maddeleri aciklayan 2 cümle ile bu islemi hemen ögreneceksiniz.

a-)./configure
b-) make
c-) make install

Bu kadar bitti.

Aciklama:

A-) Öncelikle programin kaynak kodunu actiginiz (tar.gz tar.bz2 nedir nasil acilir) dizine konsolu kullanarak gelin, diyelimki dizin /home/program, bu dizine gelmek icin komut satirina

cd /home/program/ yazmaniz yeterli olacak.

B-) Bu dizindeyken komut satirina ./configure yazin ve bekleyin. Program burada yüklemeye hazirlik icin dosyalari düzenleyip, hangi bilesenleri kullanip kullanmayacagina ve bunlarin sistemenizde olup olmadigina bakacak.

Ayrica belirtmekte yarar var, komut satirina eger ./configure –help yazarsaniz. O zaman programin hangi bilesenleri kullanip kullanmamasi gerektigi gibi programa, izin verdigi ölcüde yaptirmak istediginiz herseyi bu asamada yaptirabilir ve programin sizin istediginiz dogrultuda dosyalarini düzenlemesini saglayabilirsiniz.

C-) ./configure islemi bittikten sonra komut satirina make komutunu girip enter dügmesine basin, bu asamada program düzenlenen dosyalari programi kuracak hale getirecek bu kisim genelde program kurulmasi asamasinda en uzun süren kisimdir.

D-) Bu islemde tamamlandiktan sonra make install komutu ile programi sisteminize yükleyip kaynak kodundan program yükleme islemini bitirebilirsiniz.

Peki bu programi nasil kaldiracagim, yine programin oldugu dizine konsolda gelip, make uninstall komutunu yazmaniz yeterli olacaktir.

5-) Kaynak kodundan hazirlanmis dagatima özel program paketlerine kullanarak program kurma.

Her linux dagatiminin kendine has uzantisi olan kaynak kodundan hazirlanmis programa özgü paketleri vardir.

Örn:

program.deb (Debian)
program.rpm (Redhat)

Bunlari kurmak ve kaldirmakta aynen birinci maddede bahsettigimiz gibi dagatimdan dagatima farklilik gösteren bazi kodlarla gerceklesir. Bu kodlari su an piyasada bulunan tüm linux dagatimlari icin derleyip toparyalayip daha sonra sizlere sunacagiz.

Ancak o zamana kadar eger program yükleme ile ilgili sorunuz olursa ya da bir program yüklerken takildiginiz bir nokta olursa forumu kullanarak yardim isteyebilirsiniz.

Bu makaleyi özelikle linuxe yani baslayan kullanicilar icin elimden geldigince sade tutmaya calistim ayrica bilgi yogunlugu cok olan bir yazi olmasinada özen gösterdim, umarim burdan aldiginiz bilgiler bu ve ileri asamalarda size linuxü sevdirecek ve yardimci olacaktir.

[tutkun]

Son derece degerli bir bilgi... Muhtesemsin usta!